Większość z nas, szukając idealnego deseru, odruchowo zerka w stronę puszystych serników lub klasycznej szarlotki z kruszonką. Jednak najnowsze rankingi światowe nie pozostawiają złudzeń: to nie lody ani francuskie makaryny rządzą podniebieniami w 2025 roku. Na samym szczycie zestawienia TasteAtlas, opartym na tysiącach autentycznych recenzji, znalazło się małe, niepozorne ciasteczko z Portugalii.
Portugalska domniemywana prostota, która pokonała gigantów
Mowa o Pastel de Belém oraz jego popularniejszym bracie, Pastel de nata. To fascynujące, że dwa niemal identyczne wypieki zajęły odpowiednio pierwsze i drugie miejsce na liście najlepszych deserów świata. Dlaczego tak się stało? Zauważyłem, że w dobie przesytu skomplikowanymi tortami, wracamy do „użytkowego luksusu” – deseru, który można wziąć do ręki, zjeść na ciepło i który kosztuje zaledwie kilka euro.
Według danych z portalu turystycznego Visit Portugal, historia tego fenomenu sięga 1837 roku i jest ściśle związana z klasztorem Hieronimitów w Lizbonie. Zakonnicy używali białek jaj do krochmalenia habitów, a z pozostałych żółtek zaczęli tworzyć kremowe nadzienie, które dziś jest warte miliony.
Czym różni się oryginał od „podróbki”?
Wiele osób popełnia błąd, używając tych nazw zamiennie. W mojej praktyce kulinarnej zauważyłem, że diabeł tkwi w tradycji i lokalizacji:
- Pastel de Belém: To chroniona receptura dostępna tylko w jednej, legendarnej piekarni w dzielnicy Belém. Legenda głosi, że przepis zna tylko trzech cukierników na świecie.
- Pastel de nata: To ogólnodostępna wersja, którą znajdziesz w każdej portugalskiej kawiarni, a coraz częściej także w polskiej Biedronce czy Lidlu.
Co ciekawe, mimo że w polskich marketach te ciasteczka sprzedają się w milionach sztuk (wzrost sprzedaży o 14% w ostatnim kwartale 2024 roku), większość z nas popełnia podstawowy błąd: jemy je na zimno. Profesjonaliści podkreślają, że sekret tkwi w temperaturze. Ciastko musi być ciepłe, by karmelizowana góra kontrastowała z chrupiącym spodem.
Tekstura, której nie da się podrobić (prawie)
Największym wyzwaniem jest ciasto francuskie. Prawdziwe Pastel de nata nie przypomina mrożonego ciasta z supermarketu. Musi być tak chrupiące, by przy gryzieniu wydawało charakterystyczny dźwięk, podczas gdy środek – gęsty krem jajeczny – powinien lekko „drżeć”, ale nie wypływać. Statystyki pokazują, że 8 na 10 domowych prób odtworzenia tego deseru kończy się gumowatym spodem. Dlaczego?
W profesjonalnych piecach temperatura sięga 400 stopni Celsjusza. W domowych warunkach rzadko przekraczamy 250 stopni, co sprawia, że cukier na wierzchu nie chce się skarmelizować w te charakterystyczne, ciemnobrązowe plamki bez wysuszenia całości.
Mój sprawdzony trik na domowe „Portugalczyki”
Jeśli nie planujesz wyprawy do Lizbony w ten weekend, możesz spróbować uprościć ten proces. Oto jak uzyskać efekt zbliżony do oryginału w polskiej kuchni:
- Kup gotowe ciasto francuskie, ale zwiń je w ciasny rulon i pokrój na krążki – to stworzy charakterystyczne „spiralne” dno.
- Do kremu dodaj laskę cynamonu i skórkę z cytryny podczas gotowania mleka – to te aromaty budują autentyczny profil smakowy.
- Piec nastaw na absolutne maksimum (funkcja termoobiegu + grill) i umieść blachę na samej górze.
Dlaczego Polska pokochała te ciastka?
W Polsce obserwujemy ciekawy trend. W 2025 roku kawiarnie rzemieślnicze w Warszawie, Krakowie czy Gdańsku zaczęły wprowadzać własne wersje Pastel de nata, często sprzedając je za około 8-12 zł za sztukę. To idealny przykład „ekonomii małych przyjemności”. W obliczu inflacji rzadziej kupujemy cały tort, ale chętniej pozwalamy sobie na jeden, mistrzowsko wykonany detal.
Moim zdaniem popularność tego deseru wynika z jego szczerości. Nie udaje niczego, czym nie jest. To tylko jajka, cukier, mąka i masło, ale połączone w sposób, który oszukuje zmysły i sprawia, że po jednym kęsie chcesz kolejnego.
A Wy? Czy wolicie klasyczną, polską drożdżówkę, czy daliście się już uwieść chrupiącej magii z Portugalii? Czekam na Wasze opinie w komentarzach!
